مجله اکوتوریسم استان کرمان

گرم ترین نقطه کره زمین کجاست؟ به راستی در روی کره زمین با تمام حساسیتهایی که خصوصاً از سرد و گرم شدنهای هوا حاصل می آید، دمای هوا تا چه اندازه بالا می رود؟ بسیاری از ما گرم ترین روزهایی را که در طول عمرمان تجربه کرده ایم به سختی از 45 درجه عبور می کند. اگر چه شاید مردمان زیادی هم باشند که تا حدود 50 درجه را نیز به راحتی تجربه کرده اند، اما از این درجه به بالا هر یک درجه که گرم تر می شود شرایط متفاوت و به 55 که برسد واقعاً برای هر شخص بحران ساز می گردد و دماسنج که 58 را نشان بدهد، یعنی اوج یک هیجان و تجربه یک پدیده اقلیمی نادر و شاید مهمترین تجربه در طول عمر بسیاری از ما.

اتفاقی که در 13 دسامبر 1922 در بیابان العزیزیه رخ داد و منجر به ثبت گرم ترین نقطه کره زمین، جایی در غرب لیبی شد. نقطه ای که ماجراجویان فراوانی را برای تجربه آن، به خود جلب کرد. همانطور که اورست بلند قامت هر ساله بخشی از علاقمندان طبیعت و عاشقان تجربه کردن را به خود جلب می کند.

در 13 دسامبر 1922 جیوه دماسنج محققان به 8/57 درجه سانتیگراد رسید و یکی دیگر از ترین ها را تا به امروز معرفی نمود.

رکوردی که با تمام سرسختی و جالب توجه بودنش، به راحتی در ایران شکسته می شود. بله این اتفاق در کشور ما قابل رخ دادن است. در نقطه ای که یکی از شگفت انگیزترین نقاط کویری و بیابانی جهان می باشد.

در کویر لوت، در جایی بین مرکز و جنوب شرق ایران در فاصله 175 کیلومتری شمال غرب شهر کرمان.

بسیاری همواره این پتانسیل و عقیده را مورد نقد قرار داده اند و اگر چه چند بار مطرح شده اما هرگز جدی گرفته نشده است. در صورتیکه می تواند یک واقعیت باشد. پرویز کردوانی، استاد دانشگاه و کویرشناس برجسته ایرانی، بارها بر این نکته تاکید داشته و نقاطی را در کویر لوت به عنوان گرم ترین نقطه کره زمین معرفی کرده است.

منتقدان بر این عقیده هستند که بیشترین دریافت سالانه تابش خورشیدی در نواحی مرکزی صحرای عربستان و شمال آفریقا است، میزانی در حدود 2500 کیلووات ساعت بر مترمربع در حالی که این رقم در ایران از 2250 کیلووات بر مترمربع تجاوز نمی کند و اینها، یعنی مدت زمان و شدن تابش خورشید بر یک نقطه، مولفه هایی هستند که سازنده بیشترین دما می باشند. بر اساس این عقیده رب الخالی عربستان و منطقه ای موسوم به ساحل در شمال آفریقا سالانه دریافت کننده 2500  kw تابش خورشیدی در هر مترمربع می باشند.

دسته ای دیگر وجود Death valley در چندین نقطه آفریقا و آمریکا از جمله دره مرگ در نوادا را گرم ترین نقاط کره زمین می دانند.

برخی هم مناطقی را که دارای کافتهای قاره ای می باشند به واسطه خروج بخارات آتشفشانی از آنها، گرم ترین نقاط می خوانند. همچنین از ماربل بار در غرب استرالیا نیز به عنوان گرم ترین نقطه کره زمین یاد کرده اند. اما آنچه مهم است، این است که گندم بریان در کویر لوت ایران، گرم ترین نقطه کره زمین است و یا می تواند باشد. منطقه ای که به راحتی و به تنهایی می تواند جذابیتی بی مانند برای بسیاری از گردشگران، محققان و سایر علاقمندان در سراسر جهان باشد. دره مرگ در مرز کالیفرنیا و نوادا از نظر جذب گردشگر نمونه موفقی به شمار می رود. این منطقه که به عقیده ای، گرم ترین نقطه کره زمین است بخشی از صحرای موجاوه واقع در جنوب شرقی رشته کوههای سییرا است که سالیانه چیزی نزدیک به یک میلیون بازدید کننده دارد و یکی از بزرگترین پارکهای ملی آمریکا محسوب می گردد.

گودترین نقطه دره مرگ 86 متر پایین تر از سطح دریا است و متوسط بارش سالیانه آن کمتر از 50 میلیمتر است. در تابستانها دمای هوا به 50 درجه در روز می رسد و شبها تا نزدیک صفر درجه کاهش می یابد. گرم ترین، خشک ترین و کم ارتفاع ترین نقطه در ایالات متحده آمریکا. اما با تمام این تفاسیر، سر تا سر دره پوشیده از گیاهان و حیوانات است. 51 گونه پستاندار کمیاب، 364 گونه پرنده و 36 خزنده بخشی از حیات وحش این دره می باشند. دره ای که نام آن وحشت به همراه دارد و درجه حرارتش از دمای هوا در شهداد ما نیز کمتر است. نقطه ای که خاک حاصلخیز آن بستر بسیاری از تولیدات کشاورزی است و حدود 80 کیلومتر با گندم بریان فاصله دارد.

پس در مقابل کویر لوت ما، دره مرگ تفریح گاهی بیش نیست.

ماربل بار استرالیا هم با دمایی در حدود 49 درجه، جزء مناطق خنک اطراف کویر لوت ما به حساب می آید و در نقاط دیگر از جمله رب الخالی عربستان دمایی بالای 55 درجه را گزارش نکرده اند.

هم اکنون با توجه به رکورد گرمای لیبی، دمای زمین را از 2/89 - درجه که در 1983 در Vestok قطب جنوب و در ارتفاع 3419 متری به ثبت رسید تا 58+ درجه در نظر می گیرند که کویر لوت قادر به به هم زدن این رکورد می باشد و گرم تریم خواهد بود، حتی گرم تر از یوما (yuma) در صحرای آریزونا که 90٪ روزهای آن در طول سال آفتابی است. رقمی بیش از 4000 ساعت آفتاب در طول سال که شاید پتانسیل شکستن رکورد العزیزیه را هم داشته باشد، اما به رکورد کویر لوت نخواهد رسید.

کویر لوت در جنوب شرقی ایران بین استانهای کرمان، یزد، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان قرار دارد و به سه بخش لوت شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می شود. در جنوب لوت شمالی منطقه ای پوشیده از سنگهای سیاه آذرین وجود دارد که ارتفاع آن 400 متر و مساحتی بیش از 480 کیلومتر مربع را در بر می گیرد. این نقطه شاید گرم ترین نقطه کره زمین است.

نزدیک ترین ایستگاه هواشناسی به گندم بریان در فاصله حدود 70 کیلومتری آن در روستایی به نام «ده سیف زیارت» واقع شده است. روستایی کوچک با قلعه های تاریخی در حدود 25 کیلومتری شهر شهداد در شمال غرب مرکز استان کرمان.

در این ایستگاه هر ساله در ماههای جولای و اگوست (تیر و مرداد) دمای 53 و 54 به راحتی ثبت می شود و این در شرایطی است که وسعت قابل توجهی از این محدوده را زمینهای زراعی و نخلستانها و قناتها در بر گرفته اند و این به خودی خود از شدت گرمای محیط می کاهد.

در این شرایط و در جایی که هیچ آب و گیاه و جانداری وجود ندارد و رنگ سیاه این سنگستان تا آنجا که می تواند نور خورشید را جذب و به گرما تبدیل می کند، در نظر بگیرید که در گرم ترین روزهای سال دماسنج به راحتی عدد 70 تا 75 را نشان می دهد. آنگونه که پرویز کردوانی کویر شناس برجسته دمای در سایه را در این حدود مدعی شده است.

دوم شهریور امسال یک گروه مستندساز به سرپرستی محمدعلی اینانلو که به سفارش سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان، پروژه ای را جهت معرفی جاذبه های تاریخی، طبیعی و فرهنگی استان آغاز کرده است، این مسیر را پیمودند. مسیر سخت رسیدن به این منطقه را که بیش از 45 کیلومتر حرکت در دل کویر و تماشای جاذبه های فراوانی از جمله تنگه دلفینها، کاله شور، جنگل یا همان تک درخت گز، رودشور، نمکهای تخم مرغی و .... را به همراه دارد.

این گروه پس از خروج از جاده آسفالته شهداد- نهبندان و تصویر برداری از جاذبه های مسیر، نزدیک به دو ساعت در گندم بریان بودند و دمای 63 درجه را به تصویر کشیدند. دمایی که در هفته اول شهریور ثبت شد، در شرایطی که در این ماه از گرمای هوا کاسته شده بود. درجه حرارتی که اگر در شنها اندازه گیری می شد قابلیت افزایش تا 65 را هم داشت.

گندم بریان به واسطه دریافت شدت آفتاب، جنس آتشفشانی و رنگ سیاه سنگها و نیز قرار گرفتن در گودترین چاله داخلی ایران، استعداد ثبت گرم ترین نقطه جهان را دارد. ضمن اینکه این دمایی است که در لبه گندم بریان اندازه گیری شده و چه بسا در نقاط مرکزی این پهنه، شدت گرمای بالاتر هم باشد.

به هر ترتیب و با تمام این حرفها، این منطقه نیازمند حضور متخصصان هواشناسی و کارشناسان اقلیم می باشد تا بر اساس روشهای تخصصی و با در نظر گرفتن استانداردهای لازم، بخشی از ظرفتهای طبیعی کشور عزیزمان را مستند نگاری نمایند و بنای بزرگواری و عظمت آن را آنگونه که شایسته است بگذارند. کاری که هنوز انجام نگرفته و لزوم اجرای آن بیش از همیشه محسوس تر است.

سفر به کویر شهداد و بازدید از کلوتها، شگفت انگیزترین عارضه های بیابانی و گندم بریان، گرم ترین نقطه کره زمین در کنار سایر چشم اندازهای بی نظیر کویری، رویایی دست نیافتنی و تجربه ای بی مانند برای هر کسی خواهد بود.

کره زمین، مجموعه ای از فراوانی ها و جلوه های متنوعی است که جدای از تقسیمات سیاسی و جغرافیایی به شکل خاصی سطح آن را پوشانده اند. ایران بخش کوچکی از این کره بزرگ و عجیب است که بخاطر شرایطی که همواره در طول تاریخ با خود همراه داشته، سرزمینی قابل توجه بوده است. سرزمینی که شرایط ویژه تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی آن باعث گردیده که در ادوار مختلف، سرنوشتهای متفاوتی را تجربه کند و کرمان، ویترینی از این سرزمین است. ویترینی که آراسته به ترین های متنوع و جذابی است که هر یک جلوه ای از شکوه ارزشهای ایران زمین است. در این یادداشت نگاهی گذرا خواهیم داشت به بخشی از آنچه که در استان کرمان جای دارند و در ایران و در جهان بی همتا و منحصر به فرد می باشند.

کلوتهای شهداد: شگفت انگیزترین عارضه های کویری جهان

کویر لوت به عنوان بخش قابل توجهی از استان کرمان، میزبان شگفت انگیزترین عارضه های طبیعی و منحصر به فردی است که با توجه به ساختار و فضای بیرونی که از خود به نمایش می گذارند تحسین و تامل هر بیننده ای را بر می انگیزد. شهر ارواح، بزرگترین شهر کلوتی جهان، سرزمین عجایب و ... نامهایی است که بسیاری از گردشگران، عابران و خصوصاً شرق شناسانی چون سون هدین سرپرسی سایکس پس از رسیدن به کلوت ها بر لب آوردند. منطقه ای به وسعت 80×140 کیلومتر که در وسط لوت به شکلی مواج تشکیل شده است. منطقه ای که در 150 کیلومتری شرق شهر کرمان و در 30 کیلومتری شهداد قرار گرفته است.

تل گندم بریان: گرم ترین نقطه کره زمین

از دیگر نقاط شگفت انگیز کویر لوت، منطقه ای پوشیده از سنگهای سیاه آذرین است. پهنه ای وسیع در دل شن ها، سنگ ریزه ها و نمک زارها که میزبان سنگ های سیاه است پهنه ای تپه مانند که 400 متر ارتفاع دارد و در این منطقه گود، ارتفاع آن قابل توجه است. از گندم بریان به عنوان گرم ترین نقطه کره زمین یاد می کنند.

این بخش ار کویر لوت به دلیل ارتفاع پست و نیز شدت گرمائی که حاصل تابش خورشید بر سنگهای سیاه است و به دلیل هوای وحشتناکی که در ماههای تیر و مرداد دارد بی شک هیچ رقیبی در سطح دنیا ندارد. پرویز کردوانی کویرشناس برجسته ایرانی دمای 70 درجه سانتیگراد را در این منطقه مدعی است. بهتر است بدانیم که در 13 دسامبر 1922 ثبت گرمای 7/57 درجه سانتیگراد در بیابان الغزیزیه لیبی باعث شد تا از آن به عنوان گرم ترین نقطه کره زمین یاد کنند و این در حالی است که در ده سیف زیارت که به عنوان آخرین آبادی ایستگاههای شهداد قبل از ورود به دل کویر لوت به حساب می آید به راحتی 53 و 54 درجه گرما در ایتگاههای هواشناسی به ثبت می رسانند. پس می توان شرایط گندم بریان را بسیار مستعد برای بالا بردن دمای هوا تا سطح گرم ترین نقطه کره زمین متصور شد. منطقه ای با طول 48 و عرض 10 کیلومتر در 35 کیلومتری شمال کلوتها و در قسمت جنوبی لوت شمالی.

غارایوب: بزرگترین غار ایران

کوه ایوب با ارتفاعی بیش از 3368 متر در شمال غرب استان کرمان میزبان بزرگترین غار آذرین ایران است. این غار در 7 کیلومتری دهستان دهج از توابع شهرستان شهر بابک می باشد. منشاء این غار گدازه های آتشفشانی هستند و با توجه به بررسی های باستان شناسی مسکن و محل استقرار انسانها در دورانهای گذشته بوده است. آثاری از دوران اشکانی به راحتی در این غار قابل دیدن می باشد که هر ساله پذیرای بسیاری از گردشگران است.

اما آنچه که این غار را در ایران منحصر به فرد جلوه می دهد دهانه عظیم این غار است دهانه ای با 50 متر طول و 40 متر ارتفاع دارد. خمیازه ای تمام نشدنی و غول آسا در بخش جنوبی کوه ایوب و حالا مقایسه کنید آن را با فراخ ترین دهانه غار ایران یعنی رود اخشان فیروز کوه که دهانه آن 50 در 18 متر می باشد.

آبشار های جبال بارز (سرنکوه و وروار): بلند ترین آبشارهای ایران

بخش قابل توجهی از استان کرمان را ارتفاعات فرا گرفته اند. درست مثل ایران. ارتفاعاتی که چشم اندازها و تصاویر بی مانند طبیعت را به وفور در آنها شاهدیم. یکی از این چشم اندازهای ارزشمند وجود آبشارها در گوشه و کنار استان کرمان است.

اگر چه اکثر آبشارهای ایران در زاگرس مرکزی و البرز می باشند اما ارتفاعات این بخش از ایران نیز حرفهای زیادی برای گفتن دارند و برای طبیعت گردان و ماجراجویان سرزمین بکر و بی مانند محسوب می گردند.

در رشته کوه 240 کیلومتری جبال بارز که در مسیر جنوب استان قرار دارد. دو آبشار رودفرق (وروار) در شهرستان عنبرآباد و سرنکوه در شهرستان جیرفت ارتفاع 120 و 176 متری را از ریزش آب به نمایش می گذارند، آبشارهایی که از آبشار شوی استان لرستان که بلندترین آبشار ایران محسوب می گردد دهها متر بلندترند.

قله هزار چهارمین قله بلند  ایران

بلند ترین قله ارتفاعات مرکزی ایران با ارتفاع 4501 متر که به تنهایی از کل قله های رشته کوه 1400 کیلومتری زاگرس (عظیم ترین و طولانی ترین رشته کوه ایران) بلندتر است و پس از دماوند (5671 متر) علم کوه (4850 متر) و سبلان (4811 متر) چهارمین قله ایران به حساب می آید. ارتفاعات هزار پوشیده از انواع گیاهان دارویی و وحشی می باشد و چشمه سارها، جنگلهای بید، رودخانه و آبشار از دیگر چشم اندازهای آن به حساب می آیند. قله ای که مهربانی آن با طبیعت گردان و کوه نوردان زبان زد است.

روستای اوردیکان: بلندترین منطقه مسکونی ایران

بلندترین منطقه مسکونی ایران در ارتفاع 3000 متری که در سینه قله بلند  هزار (4۵۰۱ متر) به آرامی جای گرفته و ساکنان آن در تمام طول سال خانه و کاشانه خود را آباد  نگه می دارند و هرگز ترک آن نمی کنند.در همین رابطه از روستای باب زنگی نیز نام می برند که ارتفاعی ۳۳۰۰ متری دارد .در زیر قله هزار.

دشت ساردوئیه: بلندترین دشت ایران

در حرکت به سمت جنوب استان و پس از گذر از قله بلند هزار به دشت مرتفع ساردوئیه که بخش شمالی شهرستان جیرفت محسوب می گردد برخورد می کنیم.

دشتی که با 2700 متر ارتفاع از سطح دریا بلندترین دشت ایران محسوب می گردد. که در پایین دست آن دره زیبا و خارق العاده دلفارد قرار گرفته است و یکی از زیباترین مسیرهای گردشگری جنوب کشور است.

گودال تکاب: گودترین چاله داخلی ایران

بخش مرکزی کویر لوت پست ترین و خشک ترین نقطه ایران محسوب می گردد منطقه ای که بارش باران در آن کمتر از 50 میلیمتر است و ممکن است سالهای پی در پی شاهد هیچ بارانی در آن نباشیم. گودال تکاب که مثل کف یک قیف است گودترین چاله داخلی ایران می باشد که در برخی نقاط آن ارتفاع به 76 متر می رسد و بسیاری نقاط دیگر آن ارتفاعی بین 150 تا 250متر دارند.

بازار تاریخی کرمان: بزرگترین بازار سرپوشیده جهان

از دیگر عجایب استان کرمان بازار تاریخی شهر کرمان است که در کنار زیبایی های خاص بازارهای سنتی به دلیل طولانی بودن آن یکی از منحصر به فردترین جلوه های معماری سنتی در ایران و جهان محسوب می گردد. طول راسته بازار کرمان 1100 متر است که با بازارهای فرعی وابسته به آن به 3000 متر می رسد. رشته ای در هم تنیده که طولانی ترین بازار سرپوشیده جهان را تشکیل داده است. بازاری که مجموعه های تاریخی زیبایی چون گنجعلی خان و وکیل را در دل خود دارد.

خانه حاج آقا علی: بزرگترین خانه خشتی جهان

شهر رفسنجان به دلیل مجاورت با مناطق گرم کویری، میزبان بسیاری از بناهای خشتی استان کرمان است. بناهایی که برخی با توجه به امتیازهایی که دارند از شرایط ویژه ای برخوردارند. یکی از این عظمت های خشتی خانه حاج آقا است که با 7000 مترمربع زیر بنا بزرگترین خانه خشتی در سطح جهان محسوب می گردد.

همچنین استان کرمان با بیش از 180 هزار کیلومتر مربع وسعت (بدون احتساب مرزهای آبی ایران در سیستان و بلوچستان) پهناورترین استان کشور است که اگر چه بخش قابل توجهی از آن را وحشتناک ترین مناطق کویری جهان فرا گرفته اند اما به دلیل غنی بودن خاک آن یکی از مهمترین و بر جسته ترین استانهای کشور در بحث کشاورزی و معدن نیز به حساب می آید. همچنین وجود انواع آب و هوا و تنوع اقلیمی خاص این استان باعث شده علاوه بر منابع ارزشمند طبیعی و محیط زیست با ارزش، در موارد زیادی، ما تجربه دار موجودیت سه فصل در کمتر از 12 ساعت باشم و در مناطق زیادی شاهد تلاقی درختان مناطق سردسیری و گرمسیری در یک نقطه بوده و اختلاف دمای خنک ترین و گرمترین روزهایمان در همین فصل تابستان به بیش از 40 درجه برسد.

پارک ملی خبر و چندین منطقه حفاظت شده از جمله مهروئیه کهنوج که باقی مانده جنگلهای کهور جنوب شرق ایران محسوب می گردند، پناهگاه خرس سیاه آسیایی و زاغ بور همچنین وجود گونه های گیاهی و جانوری منحصر به فردی مثل مرغ جیرفتی از دیگر نشانه های غنی بودن استان کرمان به حساب می آیند. موارد مذکور در این یادداشت بخشی از پتانسیلهای بی شمار استان کرمان است که در بخشهای مختلف تاریخی، فرهنگی و طبیعی ایران زمین از جایگاه ویژه ای برخوردارند و صد افسوس همانگونه که قدر ایران عزیز را نمی دانیم قدر کرمان را هم ....