مجله اکوتوریسم استان کرمان

با توجه به پراکندگی آنها در سطح استان بیشترین حجم گردشگران را به خود اختصاص میدهند.

این افزایش حجم گردشگر با توجه به اینکه بیشتر روستاها و مناطق طبیعی استان مثل بسیاری از

مناطق مشابه در سطح کشور دچار فقر امکانات می باشند و از ضعف زیر ساخت سخت افزاری و نرم

- افزاری رنج می برند حرکتها و انجام برنامه هایی درراستای کاهش آسیبهای وارده از این تراکم جمعییت

گذرا  به عنوان اولوییت مد نظر قرار گرفته اند.

آموزش یکی از این اولویتها است  ـ مهمترین اولویت ـ  که در بخشهای مختلف گسترده خواهد شد.

در این راستا تعداد ۳۵ نفر از بومیان تحصیلکرده از ۱۱ روستای پر تردد در سطح استان شناسایی

و جهت گذراندن یک دوره آموزش در نظر گرفته شده اند.

این دوره که در نیمه دوم امسال برگزار خواهد شد شامل آشنایی روستاییها با صنعت گردشگری   نحوه -

برخورد با گردشگران      آشنایی با ارزشها و داشته های طبیعی و آگاهی  از بخشی آسیبهای

زیست محیطی میباشد.

کشور پهناور ایران مجموعه ای بسیار متنوع و زیبا از سرسبزترین نواحی تا خشک ترین و خالی ترین مناطق و پست ترین نقاط و ارتفاعات بلند را در خود جای داده است.

نزدیک به 75 درصد کشور ما را مناطق کویری و بیابانی در بر گرفته اند. لوت یکی از گرم ترین و خشک ترین بیابان های دنیا است و در تضاد با نقاط قطبی، قطب حرارتی کره زمین محسوب می گردد. در وسعت قابل ملاحظه ای از این منطقه، کمتر با موجود زنده برخورد می کنیم. لوت به دلیل آب و هوای بسیار خشک در چارچوب زیر گروه BW یعنی بیابانی قرار دارد. با توجه به اینکه بارندگی سالانه قسمت عمده ای از آن در حدود 50 میلیمتر است، بنابراین یک بیابان واقعی است.

به دلیل داشتن خاک ماسه ای دارای پوشش گیاهی است. بنابراین بیابان لوت نام اصلی آن قلمداد می شود و کویر (شوره زار) بخش کمی از آن را در بر می گیرد. اما به دلیل آنکه نام کویر در بحث گردشگری دلچسب تر و رایج تر است ما نیز در ادامه از واژه کویر لوت استفاده می کنیم. کویر شهداد بخشی از حاشیه غربی کویر لوت است. شهداد با 24 هزار کلومتر مربع وسعت در جنوب شرقی ایران و شمال شرقی کرمان، یکی از بزرگترین بخش های کشور و باستانی ترین بخش استان کرمان محسوب می گردد. (بدون در نظر گرفتن بخش مرکزی عنبرآباد و محوطه های باستانی کنار صندل در جنوب استان)

به علت وجود آبادی و زندگی در طی بیش از 4 هزار سال گذشته این بخش قدیمی ترین اجتماع انسانی را در همسایگی کویر پدید آورده است.

105 کیلومتر حرکت از شهر کرمان در جهت شرق و سپس شمال شرق ما را به شهر تاریخی و دیدنی های اعجاب انگیز کویر شهداد رهنمود می سازد. مسیری که از ارتفاعات بلند و از تونل سنگی و نزدیک به یک کیلومتری سیرچ می گذرد و در ادامه راه از دره شیب دار و ملایم سیرچ که تصویر زیبایی های ییلاقی کرمان را بازگو می کند، می گذرد. تصویری که در گوشه آن سروی بلند قامت با 1000 سال خاطره از این جهان قرار گرفته است.

حرکت از ارتفاع، عبور از شیب های ملایم و ادامه حرکت به سمت گودترین چاله داخلی ایران با ارتفاع 75 متری از سطح دریا در محدوده تکاب، جریانی تجربه آلود را پدید می آورد.

گودترین چاله داخلی ایران یکی از گرمترین نقاط کره زمین هم به حساب می آید. منطقه ای سنگی در این محدوده هر ساله در گرمترین روزهای خود دمای حرارتی بیش از 70 درجه سانتیگراد را تجربه می کند و قرار است در روزهای آینده و اواسط مردادماه جاری گروهی از محققان و طبیعت دوستان دمای      گندم بریانِ داغ مورد سنجش قرار گیرد. که در فرصت مناسب گزارش آن منتشر خواهد شد.

در گوشه گوشه شهداد آثار باستانی از هزاره چهارم قبل از میلاد تا دوره های اسلامی و معاصر همچون گورستانها، قلعه ها، کاراوانسراها و ... را می توان مشاهده کرد. اما مهمترین و منحصر به فرد ترین داشته ای که این منطقه کویری در خود جای داده است کلوتها می باشند.

در 25 کیلومتری شرق شهداد شاهد مناظر بدیع، حیرت آور و شگفت انگیزی از زاییده های طبیعت هستیم. کلوتها از لحاظ شکل ناهمواری و شرایط پیدایش در دنیا بی نظیرند و اسرار بی شماری درباره اصول و خواص پیدایش آنها وجود دارد. از دور دست که به کلوتها نگاه می کنیم شهری بزرگ با آسمان خراشهای فراوان را تداعی می کند و همین امر باعث شده که تا برخی جهانگردان خارجی از آن به عنوان شهر ارواح یاد کنند.

کلوتها از شمال به جنوب حدود 145 کیلومتر طول و از غرب به شرق نزدیک به 70 کیلومتر عرض دارند و در موازات تل ماسه های عظیم شرق کویر قرار گرفته اند. اما کلوتها ناشناخته تر، خطرناکتر و افسانه ای تر از تل ماسه های شرقی لوت می باشند.

کسی تا کنون از آنها عبور نکرده و مطالبی که در این زمینه گفته می شود بر گرفته از نظرات و بررسی های دانشمندان است. سون هدین جهانگرد سوئدی در اوایل قرن گذشته در پی سفری بسیار سخت، به شکل بسیار خارق العاده ای زیبایی های کویر را بر شمرده است امری که بسیاری از گردشگران را تشویق و ترغیب به سفر برای دیدن این شگفتی ها نمود.

از سال 76 که عملیات جاده سازی بین شهداد و نهبندان آغاز شد رفته رفته بر تعداد بازدید کنندگان این بخش از کلوتها که میزبان جاده است افزوده شده است. هم اکنون نزدیک به 300 کیلومتر جاده آسفالته، تنها مسیر عمومی برای گذر از این تجربه سرشار از زیبایی و شگفتی است. تجربه فائق آمدن بر یک وحشت بی مانند. مسیری بی پایان از غرب به شرق.

در این ناحیه هیچ موجود زنده گیاهی و جانوری دیده نمی شود. مرتفع ترین هرم های ماسه ای دنیا، م پهنه های وسیع ماسه با طیف رنگی قهوه ای روشن تا خاکستری و سیاه، تپه های شنی کویری یا پاشتری ها، هامارا (دشتهای ریگی) و رود شور بخشی دیگر از چشم اندازهای رویایی در کویر لوت هستند که با آسمان فرش شده با ستاره های کوچک و بزرگ، لحظات به یاد ماندنی را برای هر انسانی ایجاد می کنند.

سکوت، آرامش، پهنه وسیع و ناتمام و ... همه و همه دست در دست هم می دهند تا انسان را در شگفتی و جذبه ای خاص به تامل و حیرت وا دارند.

کمپ کویری شهداد در 20 کیلومتری شهداد در مسیر نهبندان و در آخرین نقطه هایی که زندگی ادامه دارد و پس از گذر از ده سیف و شفیع آباد در لا به لای تپه ها قرار گرفته تا پذیرای گردشگران و طبیعت دوستان در فضایی آرام باشد. آب، برق، سرویس بهداشتی، آمفی تئاتر روباز، حمام آفتاب، خواب در شن ها و استراحت در 35 آلاچیق ساخته شده از مصالح طبیعی همچون برگ های خرما ... بخشی از امکانات و لوازم میزبانی کویر از میهمانانش می باشد.

خیال کویر در دیدن تجربه کردن آن است که به واقعیت تبدیل گردد، واقعیتی خیالی.

جهان امروز با تمام دغدغه هایی که دارد و با تمام پیچیدگی ها و گسست و پیوستهایش، همچنان در تلاش برای رنگ و لعاب بخشیدن به زندگی و سرنوشت ساکنان زمین است. بخش زیادی از انرژی و منابع و وقت بسیاری از دانشمندان و موسسه های تحقیقاتی و و پژوهشی در سراسر جهان، معطوف کاهش آثار و زیانهایی است که حاصل سیاستهای بلند پروازانه و گاه غلط انسانهایی است که در این جهان پر از زشتی و زیبایی به وجود آورده اند.

یکی از این دغدغه های مدرن و امروزی که اتفاقاً بسیار هم جدی است نابودی منابع و خسارتهای وارده به جان محیط زیست و محیطهای طبیعی در بخش های مختلف کرده زمین است. خسارتهایی که دامنه آنها از زمین تا آسمان گسترده شده است.

تلاش و پشتکار سازمانها و نهادهای بین المللی با توجه به کار کرد و توانی که دارند و نیز با نظر به این اهمیت که متشکل از نمایندگان کشورها و مردمان مختلف جهان می باشند در راستای برون رفت از این معضلات به خوبی نمایانگر این واقعیت است که ما در خطریم. و بر همین اساس استفاده از هر ابزاری برای تقویت مشارکت همه گروههای انسانی در توجه بیشتر به محیط پیرامون مد نظر قرار گرفت.

یکی از این ابزارها صنعت گردشگری است. فعالیتی که از دل جهان متفاوت امروز، به شکل صنعتی با مشتریان و فعالان فراوان، جایگاه بلندی را در سطح فعالیت های بشری به خود اختصاص داده و جز بزرگترین و پر مشغله ترین صنایع جهان محسوب می گردد.

اگر چه سنگهای بنای این صنعت از ابتدا و به دلیل عدم آگاهی، به شکل مناسبی چیده نشدند اما بسیاری از کشوری فعال در این زمینه به سرعت در حال تطبیق این صنعت با محیط و منابع خود هستند. تا ضمن بهره برداری، زیانهای ناشی از این فعالیت را کاهش دهند اگر چه شرایط سخت و پیچیده ای را باید بگذرانند.

گردشگری و قابلیت پایداری، مهمترین حرکت در این رابطه محسوب می گردد. از سال 1990 در کنفرانسی که با عنوان «جهان در سال 90» در کانادا برگزار گردید شرکت کنندگان کنفرانس که متشکل از بخشهای دولتی، سازمان های غیر دولتی، دانشگاهان و برخی فعالان اقتصادی بودند، بحث در رابطه با اهمیت عوامل زیست محیطی در حفظ و تقویت صنعت گردشگری را به شکل جدی مورد توجه قرار دادند و این در حالی بود که در آن سال آثار زیان بار فعالیتهای متنوع بشری در چهره محیط زیست به خوبی مشهو بود و هر روز صحنه های ناگواری در این زمینه مشاهده می شد.

در آن کنفرانس اهداف گردشگری پایدار با محوریت بالا بردن سطح آگاهی و دانش افراد جامعه از مشارکتهای موثر و عمده گردشگری در حفظ محیط زیست و اقتصاد و نیز ترویج عدالت و بهبود کیفیت زندگی کشور میزبان، مشخص و ذکر گردیدند. تعریفی که رفع نیازهای جهانگردان فعلی با توجه به حفاظت و تقویت فرصتها و موقعیتها برای آیندگان را مد نظر قرار می داد.

گردشگری پایدار در واقع روش جدیدی برای اعمال توجه و تاکید بر توسعه پایدار می باشد که نمونه های بسیاری بر اساس این تعریف در جهان شکل گرفتند. به طور مثال منطقه باتان (Bhutan) که یکی از نمونه های معروف گردشگری در کشور هند می باشد، جلوه گر توسعه پایدار و بروز نشانه های مثبت گردشگری پایدار و خصوصاً اکوتورسیم (طبیعت گردی) است. در این منطقه با کنترل بسیار شدید بازدید کنندگان (ورود 2000 نفر در طول سال) از محیط زیست و موقعیت منحصر به فرد اجتماعی و فرهنگی باتان حمایت و حفاظت می گردد. و این در شرایطی است که با تمام تلاشهایی که دست اندرکاران صنعت گردشگری دارند، میزان آسیب گردشگری در بسیاری از مناطق که الگوهای توسعه پایدار را به خوبی اجرا نمی کنند بسیار زیاد و گاه ناامید کننده است.

یکی دیگر از نمونه های مورد توجه پروژه توسعه پایدار بالی در اندونزی است. پروژه ای چند منظوره با همکاری دانشگاه واترلوی کانادا و دانشگاه گاج احمد اندونزی.

صنعت گردشگری یکی از بخش های مهم این پروژه است که بر اساس قابلیت های توسعه پایدار مورد استفاده قرار گرفته و نقش مهمی را در پیش برد و صنعت اقتصادی ساکنان بالی بازی نموده است. مناطق متعددی در سراسر جهان از شرق تا غرب، البته نه به صورت پیوسته وجود دارند که با جدیت، گردشگری پایدار را دنبال می کنند و در مسیر بهبود شرایط اقتصادی جامعه خویش، حمایت و حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی را به عنوان یک اصل مد نظر دارند.

باید توجه داشت که سیل بازدید گردشگران از مناطق مختلف جهان هر ساله رو به افزایش است و به سختی می توان جلوی این افزایش جمعیت گردشگران را گرفت. خوب است بدانیم در سال 2006 جمعیتی نزدیک به 300 میلیون نفر مناطق تحت مدیریت محیط زیست را در سراسر جهان مورد بازدید قرار داده اند و دهها برابر این رقم، گردشگران در دیگر نقاط جهان پراکنده بوده اند.

صنعت گردشگری، امروزه با توجه به حجم سرمایه و جابجایی پولی و نیز جمعیتی را که در بر دارد، بی تردید یکی از مهمترین ابزارها برای حفاظت آرامش طبیعت و محیط زیست می تواند باشد، به شرط به کار بردن بیشتر و جدیتر الگوهای گردشگری پایدار.

آسیب های وارده به محیط زیست در کشورهای کمتر توسعه یافته و جهان سومی به مراتب بیشتر و سخت تر است و این در حالی است که یک سوم فقیرترین کشورهای جهان منبع اول درآمد ارزی آنها، گردشگری است و بیش از 75% کشورهای فقیر، درآمد عمده خود را از راه صنعت گردشگری حاصل می آورند.

گردشگری روزی دو میلیارد دلار درآمد نصیب کشورهای فعال این صنعت می کند و از هر 5 کشور، 4 کشور درآمد خارجی شان از صنعت گردشگری است و در مجموع 60 کشور جهان اولین درآمد ارزی آنها از طریق صنعت گردشگری تامین می گردد و اینها همه یعنی توجه به گردشگری پایدار که می باید جدیتر گرفته شود و سازمانهای بین المللی با همکاری گروههای مختلف و خصوصاً حمایتهای دولتهای محلی در مسیر تقویت آن فعالان این صنعت را مورد حمایت و تشویق قرار دهند. گردشگری مسئولانه که در سال 1995 در بیانیه کیپ تاون آفریقای جنوبی مطرح شد استمرار حرکت در مسیر توسعه پایدار و بهره برداری از منابع و داشته ها،  با در نظر گرفتن شرایط برای نسلهای آینده، از طریق توجه به گردشگری پایدار جانی دوباره بخشید.

گردشگری پایدار توجه ای است به توسعه زیرساخت های سخت افزاری و نرم افزاری صنعت گردشگری با توجه به ظرفیت های طبیعی موجود و حفظ حاصلخیزی و استمرار طبیعی حیات محیط زیست در آینده و این وقتی محقق می گردد که توجه جدی به سهم مشارکت مردم، جوامع، رسوم و روشهای زندگی در فعالیت های این صنعت، قبول تقسیم عادلانه منافع اقتصادی صنعت گردشگری بین مردم جامعه و توجه به نقش هدایت کننده تقاضاهای افراد بومی در فعالیتهای گردشگری انجام بپذیرد. الگویی مناسب برای توسعه عدالت اجتماعی در جوامع میزبان.

حفاظت و نگهداری و نیز پاسداشت مستمر و همگانی آنچه که از ارزش خاصی برخوردار است و در جایگاه منحصر به فردی قرار گرفته، امری معمول و ارزشمند است و افزایش تعداد این آثار، در هر بخش که باشد خود نشانی از رشد و توسعه فرهنگی محسوب می گردد. کشور ما نمونه ای کوچک از یک سبد پر از داشته های با ارزش تاریخی، فرهنگی، طبیعی و معنویست که می طلبد امروز ما در برابر این همه اثار ارزشمند، به رسم ادای دین به تاریخ و طبیعت در مسیر ثبت و حفاظت از آنها گام برداریم.

یکی از بخش های با اهمیت در این رابطه میراث طبیعی ماست که با توجه به تنوع اقلیمی و طبیعی ایران، دستمان در این رابطه پر و سنگین است. ثبت دماوند به عنوان آغاز این حرکت گام خوبی بود که باید محکم تر و ادامه دار باشد. در همین زمینه اولویتها هم باید شناسایی شود. آثار طبیعی ما مثل دیگر آثار، در معرض آسیب و خسارت های متنوعی می باشند و با توجه به ساختار و موجودیتی که دارند، متاسفانه راهی برای بازسازی و مرمت آنها نیست و در واقع جبران خسارت در آثار طبیعی گاهی موضوعی خواهد بود از سر شوخی.

کلوتهای شهداد، بخشی که باعث شده اند بیابان های ایران را به شکل قدرتمندی از دیگر نقاط بیابانی جهان زیباتر و منحصر به فردتر نمایان سازند یکی از چندین نمونه آثار با ارزش طبیعی ما می باشند. اگر چه عناصر قابل توجه دیگری هم بر پیشانی نقاط کویری و بیابانی ایران جلوه گر است. اما کلوتها با آن بار افسانه ای و ارزشهای علمی و زیبایی شناسی که دارند، سر هر بیننده ای را به تعظیم وا می دارند.

بیابان لوت با 80 هزار کیلومتر مربع وسعت قابل توجهی از کشور را لبریز از زیبایی ها و چشم اندازهای ناب و دلچسب طبیعی نموده است. گل سر سبد این زیبایی ها، کلوتها می باشند. در 130 کیلومتری شمال غرب شهر کرمان پهنه ای خطی شکل که با حرکتی مواج گسترده شده است با مساحتی در حدود (km 80×140) فضایی آمیخته با افسانه و شگفتی را حاصل آورده اند. بزرگترین، شگفت انگیزترین، زیباترین و ترین های بسیار دیگری باعث شده اند که کلوتهای اسرارآمیز شهداد محدوده ای منحصر به فرد را در کشور عزیزمان رقم بزنند و این افتخار را نصیب ما کنند که میزبان این اثر خارق العاده در جهان باشیم.

گفتگو و نوشتن در رابطه با ارزشهای این منطقه سخت است چرا که فضای سنگین و جذاب به تعبیری بزرگترین شهر کلوخی جهان، تنها در دیدن و قرار گرفتن در برابر عظمت آن حاصل می گردد. احساسی که در طول عمر آدمی با او به یادگار خواهد ماند. این عارضه های طبیعی که حاصل هزاران هزار سال تلاش و خلاقیت طبیعت می باشند چند سالی است به واسطه بیشتر شدن علاقه مردم به سفر و گردش و نیز توجه بخشهای گردشگری به کویر از حالت گوشه نشینی خارج شده اند و هر ساله بیشتر از پیش میزبان خیل علاقمندان از سراسر ایران و جهان می باشند.

همچنین انجام فعالیت های عمرانی از جمله جاده آسفالته شهداد به نهبندان که از دل کلوتها می گذرد عامل دیگری در افزایش تعداد حضور انسانها در این منطقه بکر و کمیاب دنیا شده است. به همین واسطه کم کم شاهد بروز تغییر و تحولاتی در این محدوده هستیم و همان جور که توقع می رود نشانه های حضور ما آدمها هر روز در حال افزایش است و می توان سرنوشت کلوتها را پیش بینی کرد. رفت و آمدهای تعریف نشده، حضور انواع ماشین آلات و خودروهای سبک و سنگین که آزادانه به هر کجا که دلشان بخواهد می تازدند، به جای گذاردن زباله و انجام مانورهای نظامی، برگزاری برنامه های جمعی بدون رعایت اصول طبیعت گردی و بی توجه به ارزشهای این محدوده و عوامل فراوان دیگر، می طلبند که هر چه سریعتر اقدام به ثبت کلوتهای شهداد نمود. با توجه به خصوصیات و ارزشهای قابل کلوتها و نیز مناطق ارزشمند اطراف آنها از جمله پهنه سنگی گندم بریان که یکی از گرمترین نقاط کره زمین است و یا وجود نپکاهای غول پیکر، رود شور و ... به راحتی می توانند یک پارک ملی به حساب آیند که بخشهایی از آن مثل کلوتها، در آثار جهانی به ثبت رسیده باشند.

این موضوع باید در اولویتهای کاری دست اندرکاران قرار گیرد. ثبت چهار اثر ارزشمند ایران که سمبلی از چهار اقلیم باشند، ارزش های کشور ما را در جهان به خوبی به رخ خواهند کشید. چیزی که دور از دسترس نیست و با کمی جدیت و خواستن انجام خواهد پذیرفت.